De kracht van eigen verantwoordelijkheid. waarom slachtofferschap geen levenshouding mag zijn
In mijn werk als sociaal ondernemer – maar vooral als straatadvocaat – zie ik het elke dag. Mensen die vastlopen in hun leven. In schulden, in verslaving, in uitzichtloosheid. En keer op keer valt me één ding op: het wegduwen van eigen verantwoordelijkheid. Alsof hun leven een verhaal is dat door anderen geschreven wordt, zonder eigen regie of invloed. Alsof hun eigen keuzes, gedrag en houding slechts voetnoten zijn bij wat anderen allemaal verkeerd deden.
Begrijp me goed. Ik weet als geen ander wat een moeilijke jeugd, trauma of systeemfouten met een mens kunnen doen. Ik kom uit dezelfde wereld. Ik ben opgegroeid in Jeugdzorg. Ik weet hoe het voelt als je als kind aan de zijlijn staat van je eigen leven. Maar ergens onderweg heb ik iets ontdekt dat ik veel van mijn cliënten zie missen: het besef dat jouw verleden weliswaar invloed heeft, maar geen vrijbrief is voor destructief gedrag. En dat erkenning voor je pijn niet betekent dat je je macht moet inleveren.
Wat me oprecht raakt en dus niet stoort, maar diep aangrijpt is de mate van machteloosheid die ik zie. De overtuiging dat alles buiten jezelf ligt. De instanties, de hulpverlening, je ouders, je partner, je omgeving. En ja, daar gaat ook veel mis. Maar je schiet er niks mee op als je daar je kamp opslaat. Dan blijf je gevangen in een leven dat nooit écht van jou wordt.
Waarom slachtofferschap geen levenshouding mag zijn
Wat me ook opvalt: degenen die het hardst schreeuwen om hulp, hebben vaak al veel hulp gehad. Soms hele trajecten. Toch hoor ik dan verhalen van een kwartier over hoe die hulp ‘niet goed’ was. Over wat die ene hulpverlener had moeten doen maar niet deed. En terwijl ze dat vertellen, vergeten ze één ding: ze vroegen om hulp voor iets dat veel anderen zelfstandig oplossen. Ze kregen die hulp, maar maakten het de ander zó moeilijk omdat de hulp niet precies in hun straatje paste. Want dat straatje heeft muren van wantrouwen, verwarring en onwil.
Begrijp me niet verkeerd: er zijn genoeg mensen die hulp krijgen en daar iets mee doen. Die kunnen ontvangen, reflecteren, groeien. En ik werk met liefde met hen. Maar mijn doelgroep de mensen met het scherpe randje zit vaak vast in een chronisch slachtofferschap. Alles is de schuld van een ander. En dat maakt het onmogelijk om te bouwen. Want wie zijn eigen aandeel negeert, kan zichzelf nooit écht veranderen.
De kracht van eigen verantwoordelijkheid
Het is niet jouw leven dat ik moet dragen. Het is niet mijn verantwoordelijkheid om jouw keuzes te maken. Ik ben er om naast je te staan, niet om je te dragen. De kracht van echte hulp zit niet in het redden, maar in het spiegelen. In het stellen van vragen die je dwingen naar binnen te kijken. Wat is jouw aandeel? Waar ligt jouw keuze? En wat ga jíj doen, morgen, als ik hier niet meer ben?
Ik geloof in mensen. In hun veerkracht. In hun vermogen tot herstel. Maar ik geloof ook dat die pas vrijkomt als je durft te erkennen dat je zelf ook iets moet doen. Dat de regie over je leven begint bij een keiharde waarheid: het is jouw leven. Dus doe er iets mee.
Alle rechten voorbehouden
© 2019 Stanley ter Haar Desiree van Deurse